Een winst-en-verliesrekening laat de omzet en de kosten van een bedrijf over een jaar zien, en dus of het winst maakt of verlies lijdt. Bij een online bedrijf dat je wilt kopen, lees je hem niet als eindoordeel maar als een reeks beweringen. Die leg je naast de onderliggende stukken: de omzet naast de afrekeningen van het verkoopplatform, de kosten naast de facturen en de winst naast de uren die de eigenaar er zelf in steekt. Vraag de cijfers van minimaal drie jaar op en laat een accountant of belastingadviseur meekijken.

Waar je de cijfers vandaan haalt

Reken er niet op dat je de winst-en-verliesrekening zelf bij de KVK kunt opvragen. Volgens de KVK-uitleg over de jaarrekening hoeven kleine ondernemingen geen winst- en verliesrekening openbaar te maken, en vermeldt een kleine rechtspersoon in de toelichting alleen het aantal werkzame personen en de manier waarop de balans is opgesteld. Bij een klein online bedrijf moet je de cijfers dus bij de verkoper zelf opvragen.

In het KVK-stappenplan voor een overname is het verkoopmemorandum daarvoor het eerste document: daarin staan onder meer de geschiedenis, de financiële situatie, het personeel en de reden van verkoop. Meestal vraagt de verkoper je eerst een geheimhoudingsverklaring te tekenen. Om de vraagprijs te beoordelen noemt de KVK de omzet en winst van de afgelopen jaren, met jaarrekeningen van minimaal drie jaar, plus schulden, lopende contracten en andere betaalverplichtingen. De KVK wijst er ook op dat jouw situatie kan verschillen van die van de verkoper, bijvoorbeeld als jij een lening afsluit voor de overname.

Regel voor regel: wat je naast welk stuk legt

Posten in de winst-en-verliesrekening van een online bedrijf en wat je controleert
PostWat je vraagtWaarmee je het vergelijkt
OmzetInclusief of exclusief btw? Hoe zijn retouren geboekt?Verkoopfacturen en factuurspecificaties van het platform
InkoopwaardeWelke inkoop hoort bij de verkochte producten?Inkoopfacturen van leveranciers
PlatformkostenStaan ze als aparte kosten, of zijn ze al van de omzet afgetrokken?Kostenregels op de verkoopfactuur
AdvertentiesStaan alle advertentiekosten in de cijfers?Aparte advertentiefacturen
Eigenaar en personeelStaan de uren van de eigenaar en het personeel als kosten in de cijfers?Urenoverzicht, arbeidscontracten en salarissen
Eenmalige postenWelke opbrengsten of kosten komen niet terug?Toelichting van de verkoper en de jaren ervoor

Omzet: wat staat er precies?

Verkoopt het bedrijf via Bol, dan zie je hoe de omzet ontstaat op de uitleg van Bol over de verkoopfactuur. De klant betaalt aan Bol en de verkoper ontvangt het verkoopbedrag minus de gemaakte kosten. Elke factuurperiode, maandelijks of per 2 weken, komt er een verkoopfactuur in het verkoopaccount. De opbrengsten op die factuur zijn inclusief de btw die klanten betaalden; de verkoper rekent de btw zelf uit. Retouren worden verrekend in de factuurperiode waarin het artikel retour is verwerkt.

Daaruit volgen twee concrete vragen. Is de omzet in de winst-en-verliesrekening exclusief btw geboekt? En valt een retour in hetzelfde jaar als de verkoop, of schuift die naar het volgende jaar? Vraag een reeks verkoopfacturen met factuurspecificaties op en tel ze op tot de jaaromzet. Een verschil hoeft geen probleem te zijn, maar de verkoper moet het kunnen uitleggen.

Kijk ook naar de kwaliteit van de omzet. De KVK noemt in het artikel over hoe een koper naar de cijfers kijkt de vraag of de omzet van veel klanten komt of van een paar grote, en of het bedrijf afhankelijk is van één leverancier. Bij een online bedrijf lees ik dat als: hoeveel van de omzet komt uit één verkoopkanaal of uit een handvol producten? Vraag de omzet per kanaal en per product.

Kosten: inkoop, platform en advertenties

De verkoopfactuur van Bol trekt de kosten direct van de opbrengsten af. Bol noemt onder meer commissie per verkocht artikel (een vast bedrag plus een percentage van de verkoopprijs), pick&pack-kosten per artikel, verzendkosten per bestelling, voorraadkosten per dag en per EAN in het distributiecentrum en een bijdrage voor gebruikte retourzegels. Vraag daarom of de omzet in de winst-en-verliesrekening de verkoopprijs is of het uitbetaalde bedrag. Staat er alleen de uitbetaling, dan zie je de platformkosten niet terug en kun je de marge per product niet beoordelen.

Advertenties verdienen een eigen controle. Voor Adverteren via Bol krijgt de verkoper een aparte factuur, die waar mogelijk wordt verrekend met de verkoopfactuur. Bol licht niet toe hoe een verkoper dat in de boekhouding zet. Mijn advies: vraag beide facturen op en controleer of de advertentiekosten als eigen post in de cijfers staan, en niet alleen als lagere uitbetaling ergens in de omzet verdwijnen.

Leg de inkoopwaarde naast de inkoopfacturen. Zo zie je of de inkoop bij de verkochte producten hoort en of er voorraad is ingekocht die nog niet verkocht is.

Eigenaarsloon, personeel en tijd

Heb je kapitaal maar weinig tijd, dan is dit de belangrijkste regel. Volgens de KVK zoek je tijdens het boekenonderzoek uit hoeveel mensen er in dienst zijn, hoeveel uur ze werken en wat ze verdienen, omdat dat je kosten bepaalt; bij een overname neem je het personeel meestal ook over. De KVK noemt het ook een risico als het bedrijf grotendeels op de eigenaar draait, of als werkprocessen alleen in zijn hoofd zitten en niet op papier staan.

Vraag dus of de uren van de eigenaar als kosten in de winst-en-verliesrekening staan. Staan ze er niet in, dan laat de winst niet zien wat er overblijft als jij dat werk door iemand anders laat doen. Vraag hoeveel uur per week de eigenaar werkt, welke taken dat zijn en welke daarvan op papier staan.

Verschillen tussen jaren en eenmalige posten

De KVK noemt drie vragen die een koper aan de jaarcijfers stelt: zijn ze compleet, zijn er grote verschillen tussen de jaren en zijn er eenmalig hoge inkomsten of kosten? Leg de drie jaren daarom naast elkaar. Een piek in omzet of een opvallend laag kostenjaar vraagt om een verklaring voordat je het als normaal jaar meerekent.

Vragen die je de verkoper stelt

  1. Is de omzet exclusief btw en hoe zijn retouren geboekt?
  2. Mag ik de verkoopfacturen en factuurspecificaties van het platform zien?
  3. Staan commissie, verzend-, voorraad- en advertentiekosten als aparte posten in de cijfers?
  4. Hoeveel omzet komt uit welk kanaal en uit welke producten?
  5. Hoeveel uur werk je zelf in het bedrijf en welke taken zijn vastgelegd?
  6. Welke opbrengsten of kosten in deze jaren waren eenmalig?
  7. Welke contracten, schulden en betaalverplichtingen lopen er?

Wat als de cijfers afwijken?

Als koper heb je een onderzoeksplicht, en de verkoper is verplicht de juiste gegevens te delen, schrijft de KVK. Wijkt de informatie af van wat je eerder kreeg, dan kun je opnieuw onderhandelen over de prijs of de voorwaarden. Een intentieverklaring is meestal niet volledig bindend; zolang er geen definitieve koopovereenkomst is, kunnen beide partijen stoppen, al kan dat gevolgen hebben als er al veel is afgesproken.

Gaat het om een Bol-bedrijf, lees dan ook welke accountgegevens je controleert en wat er bij een overdracht meegaat. Voor het volledige boekenonderzoek staat er een checklist voor due diligence bij een webshop of Bol-bedrijf. Twijfel je tussen kopen en zelf opbouwen, dan helpt de vergelijking productmerk bouwen of een bedrijf kopen, en lees je in welk kapitaal past bij een eigen merk op Bol hoe je kapitaal daar wordt ingezet.